learning FarsiTeX

اگر بخواهیم فقط یک خط را از وسط تنظیم کنیم، از دستور زیر استفاده می کنیم:

\centerline{متن}

اگر بیش از یک خط را بخواهیم از وسط تنظیم کنیم، از محیط وسط چین که به صورت زیر است استفاده می کنیم:

{center}begin\

متن مورد نظر

{center}end\

مثال زیر را اجرا کنید تا مطلب را بهتر درک کنید.

---------------------------------------------------------------------------

{article}[farsi]document\

{document}begin\

این متن معمولی است.\\

\centerline{این خط وسط چین است}\\

این متن نیز معمولی است.\\

{center}begin\

این متن به صورت وسط چین در خروجی دیده می شود. \par

این دومین پاراگراف محیط وسط چین است.

{center}end\

{document}end\

---------------------------------------------------------------------------

در فارسی تک یک قلم (فونت) وجود دارد ولی این قلم دارای افکتهایی است. مثلاً قلم نوشته می تواند به صورت توپر (Bold) ، خوابیده (Italic) و ... باشد. همچنین اندازه قلم نیز می تواند تغییر یابد. برای اینکه افکتی که ما برای قسمتی از متن در نظر گرفته ایم بر روی تمام متن اعمال نشود، متن مورد نظر را داخل "{" و "}" قرار می دهیم. (اگر این قسمت را نفهمیدید اشکالی ندارد. در ادامه توضیح بیشتری می دهیم.)

 دستورات جلوه های متن عبارتند از:

\siah : این دستور متن را توپر (Bold) می کند.

\iranic : این دستور سبب کج شدن متن به سمت چپ می شود.

\khabideh : این دستور حالت متن را خوابیده (Italic) می کند. ( فرق بین متن کج و خوابیده در سمتی است که به طرف آن مایل می شود. متن خوابیده به سمت راست مایل می شود ولی متن کج به سمت چپ مایل می شود. متن خوابیده مانند متن Italic در MS-Word است. )

\tookhali : این دستور متن مورد نظر را توخالی می کند.

\sayedar : این دستور متن را سایه دار می کند.

متن زیر را عیناً در فارسی تک تایپ کنید و نتیجه را مشاهده کنید.

---------------------------------------------------------------------------

{article}[farsi]documentstyle\

{document}begin\

{\siah این متن سیاه است.}\\

{\iranic این متن ایرانیک است.}\\

{\khabideh این متن خوابیده است.}\\

{\tookhali این متن توخالی است.}\\

{\sayedar این متن سایه دار است.}

{document}end\

---------------------------------------------------------------------------

اندازه های قلم متن به ترتیب صعودی از  چپ به راست  نوشته شده اند:

tiny\ , scriptsize\ , footnotesize\ , small\ , normalsize\ , large\ , Large\ , LARGE\ , huge\ , Huge\

توجه کنید که بین \Large و \large یا بین \huge و \Huge تفاوت  وجود دارد. چون فارسی تک به بزرگی یا کوچکی حروف حساس است.

در ابتدا گفتیم متنی را که می خواهیم افکت بر روی آن انجام گیرد باید درون یک جفت آکولاد قرار دهیم. برای اینکه منظور این قسمت را درک کنید، دو متن زیر را در دو فایل فارسی تک تایپ کنید و خروجی آنها را با هم مقایسه کنید.

---------------------------------------------------------------------------

{article}[farsi]documentstyle\

{document}begin\

فارسی تک به {\sayedar  بزرگی و کوچکی حروف} حساس است.

{document}end\

---------------------------------------------------------------------------

---------------------------------------------------------------------------

{article}[farsi]documentstyle\

{document}begin\

فارسی تک به \sayedar بزرگی و کوچکی حروف حساس است.

{document}end\

---------------------------------------------------------------------------

مشاهده می کنید که در متن اولی فقط عبارت "بزرگی و کوچکی حروف" به صورت سایه دار است ولی در متن دومی عبارت "بزرگی و کوچکی حروف حساس است." به صورت سایه دار می باشد.

دستور TeX\ سبب تولید نماد (لوگوی) TeX و \FarsiTeX موجب تولید نماد فارسی تِک می شود. توجه داشته باشید که فارسی تک به کوچک یا بزرگ بودن حروف دستورات حساس است. مثلاً دستور \farsitex با دستور \FarsiTeX متفاوت است و به کار بردن اشتباه بزرگی یا کوچکی حروف سبب بروز خطا در اجرا پرونده می شود.

یکی از دستورات فارسی تک، دستور \today است که تاریخ جاری سیستم را (بر مبنای هجری شمسی) در خروجی نمایش می دهد. یکی دیگر از دستورات فارسی تک که کاربرد فراوانی دارد، دستور \ldots است که سبب تولید ... می شود. هرگز از سه نقطه متوالی استفاده نکنید بلکه از این دستور استفاهد کنید.

در فارسی تک فاصله پس از دستورات نادیده گرفته می شود. پس اگر لازم دارید که پس از دستوری (مثل: \FarsiTeX) فاصله قرار دهید، باید از ممیز وارو به اضافه فاصله استفاده کنید.

برای چاپ نمادهای ویژه در خروجی به صورت زیر عمل کنید:

برای چاپ { و } و % باید آنها را با ممیز وارو تایپ کنید. یعنی تایپ کنید: \{ و \} و \%

برای چاپ نویسه @ باید به حالت انگلیسی رفته و @ را تایپ کنید.

برای تولید $ و & و # و _ (underline) باید به حالت انگلیسی رفته و آنها را با ممیز وارو تایپ کنید. مثلاً تایپ کنید: $\ یا &\

تولید سه نماد باقی مانده یعنی ~ و ^و \ را در پست های بعدی خواهیم گفت. (به علت اینکه مطالب گفته شده فقط آشنایی مقدماتی به شما می دهد، گفتن آن خوب نیست ولی پس از بیان فرمول نویسی در فارسی تک، روش تولید آنها را هم خواهیم گفت.)

فارسی تک پس از نقطه (.)، علامت سوال (؟)، علامت تعجب (!) و علامت نقل قول (:) فاصله بیشتری تا کلمه بعدی می گذارد. این به آن دلیل است که فارسی تک این نویسه ها را به عنوان پایان دهنده جمله می شناسد. وقتی شما بخواهید کلمات اختصاری را تایپ کنید برای جلوگیری از فاصله پایان جمله، می توانید از یک ممیز وارو به اضافه فاصله استفاده کنید. مهم نیست که پس از ممیز وارو چند فاصله تایپ می کنید مهم این است که قبل از آن هیچ فاصله ای وجود نداشته باشد. برنامه زیر را در فارسی تک تایپ و خروجی آنرا مشاهده و مقایسه کنید:

---------------------------------------------------------------------------

{article}[farsi]documentstyle\

{document}begin\

در□سال□617□ﻫ.\□ق \\

در□سال□617□ﻫ.□ق \\

{document}end\

---------------------------------------------------------------------------

در متن انگلیسی برای نمایش نقل قول، متن را درون `` و '' (دو آپوستروف) قرار دهید. به هیچ وجه از " (گیومه) استفاده نکنید. همچنین از ` و ' می توانید استفاده کنید. نویسه ' برای تولید آپوستروف به کار می رود.

فارسی تک برای خود دارای حافظه موقت جداگانه ای است و از حافظه موقت ویندوز استفاده نمی کند. از این حافظه برای جابجایی متن بین کلیه فایلهای ورودی فارسی تک می توان استفاده کرد. Ctrl+c برای کپی کردن، Ctrl+x برای بریدن و Ctrl+v برای چسباندن متن. فارسی تک این امکان را به شما می دهد که متن های انگلیسی را از حافظه موقت ویندوز به حافظه موقت فارسی تک انتقال دهید ولی عکس آن امکان پذیر نیست. برای کپی کردن متنی از حافظه موقت ویندوز به حافظه موقت فارسی تک می توانید از کلیدهای ترکیبی Ctrl+Shift+I استفاده کنید.

برای درج پاراگراف انگلیسی باید ابتدا حالت خط را به انگلیسی تغییر دهید. سپس دستور english\ را در اولین خط تایپ کنید. در سطرهای بعدی می توانید متن خود را بنویسید. این خطوط نیز باید در محیط انگلیسی باشند. اگر پس از متن انگلیسی می خواهید متن فارسی تایپ کنید باید در انتهای متن خود، در یک خطی که در حالت انگلیسی است  دستور farsi\ را تایپ کنید. در غیر این صورت با پیغام خطا مواجه می شوید. (توجه: چون حالت خط انگلیسی است، نویسه ها باید در حالت انگلسیی باشند.) مثال زیر را اجرا و خروجی را مشاهد کنید.

---------------------------------------------------------------------------

{article}[farsi]documentstyle\

{document}begin\

این قسمت از متن فارسی است.

>\english

>This part of text is English. FarsiTeX is the best program for typing Farsi and English.

>\farsi

این قسمت نیز فارسی است.

{document}end\

---------------------------------------------------------------------------

در فارسی تک بین یک، دو یا چند فاصله تفاوتی وجود ندارد. مثلاً اگر شما در ویرایشگر فارسی تک بین دو کلمه پنج فاصله بگذارید، فارسی تک در موقع ساختن خروجی بین دو کلمه یک فاصله قرار می دهد. برای اینکه بین دو کلمه بیش از یک فاصله بیندازید، باید ابتدا یک نویسه "\" تایپ کرده و سپس یک فاصله بگذارید. هربار که از این فرمان استفاده کنید، یک فاصله ایجاد می شود. به مثال زیر توجه کنید. (در این مثال و مثالهای بعدی کاراکتر □ را مشاهده می کنید. این کاراکتر را به عنوان فاصله در محیط فارسی تک استفاده می کنیم تا مثال را بهتر متوجه شوید. در مواقعی که تاکیدی بر فاصله نیست، از این کاراکتر استفاده نمی کنیم.)

---------------------------------------------------------------------------

{article}[farsi]documentstyle\

{document}begin\

تعداد□فاصله□مهم□نیست.

تعداد□□□فاصله□□□□مهم□□نیست.

{document}end\

---------------------------------------------------------------------------

خروجی به صورت زیر است:

---------------

تعداد فاصله مهم نیست.

تعداد فاصله مهم نیست.

---------------

مشاهده می کنید که هر دو خط در خروجی یکسان است. حال به مثال زیر توجه کنید:

---------------------------------------------------------------------------

{article}[farsi]documentstyle\

{document}begin\

تعداد□فاصله□مهم□نیست.

تعداد\□فاصله\□\□\□مهم نیست.

{document}end\

---------------------------------------------------------------------------

خروجی به صورت زیر است.

---------------

تعداد فاصله مهم نیست.

تعداد فاصله   مهم نیست.

---------------

مشاهده می کنید که در خط اول بین هر کلمه یک فاصله وجود دارد ولی در خط دوم بین کلمات «تعداد» و «فاصله» یک فاصله و بین کلمات «فاصله» و «مهم» سه فاصله وجود دارد. دلیل آن این است که وجود نویسه "\" به همراه فاصله، فارسی تک را مجبور می سازد تا یک فاصله در خروجی قرار دهد. هر بار که ممیز وارو به همراه فاصله را تایپ کنید، فارسی تک یک فاصله قرار می دهد.

در محیط ویرایشگر فارسی تک، اتمام خط بدان معنا نیست که در خروجی نیز به پایان خط رسیده اید بلکه فارسی تک متن هایی که در خطوط متوالی هستند را به دتبال هم در خروجی می آورد. اگر می خواهید در خروجی به خط جدید بروید می توانید دو ممیز وارو پشت سر هم ("\\") تایپ کنید کنید یا از دستور \newline استفاده کنید. این دستور به معنای شکستن خط و رفتن به خط بعدی است و انتهای پاراگراف را مشخص نمی کند.

برای مشخص کردن پاراگراف کافی است یک خط خالی قرار دهید. برای فارسی تک یک، دو و یا چند خط خالی فرقی نمی کند و فارسی تک بین یک خط خالی و صد خط خالی تفاوتی قائل نمی شود. به غیر از خط خالی استفاده از دستور \par نیز انتهای پاراگراف را مشخص می کند. توجه داشته باشید که خطی که نویسه "%" در آن وجود دارد، خط خالی محسوب نمی شود. در فارسی تک اولین خط پاراگراف دارای تورفتگی است. برای جلوگیری از این کار دستور \noindent را در ابتدای پاراگراف به کار ببرید.

 در هر مکانی از فایل ورودی که بخواهید، می توانید توضیحاتی اضافه کنید. برای درج توضیحات ابتدا باید نویسه "%"(چه در حالت خط فارسی و چه در حالت خط انگلیسی) را قرار دهید و سپس توضیحات را بنویسید. این نویسه در هر جایی از خط قرار گیرد، بقیه خط را کم رنگ می کند. توضیحات می توانند بعد از نویسه مذکور و تا پایان همان خط در محیط ویرایشگر فارسی تک قرار گیرند. توضیحات در خروجی نمایش داده نمی شوند.

در فارسی تک به غیر از مواردی که در جدول زیر آورده شده است، بقیه نویسه های فارسی همانهایی هستند که در صفحه کلیدهای فارسی دیده می شوند.

کلید نویسه های انگلیسی در فارسی تک همان کلید صفحه کلید استاندارد است.

برای تغییر شکل حروف کوچک فارسی به حروف بزرگ از کلید ترکیبی Shift+Space یا Shift+b استفاده کنید.

برای تایپ نویسه @ باید به حالت انگلیسی رفته و آنرا تایپ کنید. چون این نویسه در حالت فارسی معنی خاصی دارد.

نویسه های { و } و \ و ^ و _ (underline) و ~ و & و % و $ و # مفهوم خاصی دارند و برای چاپ آنها باید دستوراتی را به کار برد که در آینده به آنها می پردازیم.

برای کشیده شدن حروف فارسی می توانید از _ (underline) فقط در متون فارسی استفاده کنید. ( نویسه "_" در حالت فارسی معنی خاصی ندارد ولی در حالت فرمول معنی خاصی دارد.)

برای ذخیره یک پرونده فارسی تک می توانید هر نام انگلیسی را برای آن انتحاب کنید ول پسوند آن باید "ftx" باشد. هر فرمان با "\" آغاز می شود. اگر در محیط فارسی هستید بایستی ممیز وارو فارسی باشد (زمینه آن آبی رنگ باشد) و فرمان انگلیسی (زمینه آن سیاه باشد). وقتی شما در حالت خط فارسی کاراکتر "\" را تایپ می کنید، ویرایشگر فارسی تک به طور خودکار حالت نمایشگر را به انگلیسی تغییر می دهد. در خط فارسی، فرمان در سمت چپ ممیز وارو قرار دارد. در حالت خط انگلیسی باید ممیز وارو و فرمان هر دو فارسی باشند. در این صورت فرمان سمت راست ممیز وارو قرار می گیرد و زمینه هر دو سیاه است. همچنین در حالت خط فارسی باید { و } و [ و ] فارسی باشند. فارسی تک به بزرگی و کوچکی فرامین حساس است.

هر متن با یک فرمان آغاز و با یک فرمان به پایان می رسد. آنچه قبل از دستور شروع متن وجود دارد را دیباچه گویند.

دیباچه با فرمان \documentstyle شروع می شود. این فرمان باید قبل از دستور شروع متن قرار گیرد و سبک متن را تعیین می کند. این فرمان دارای آرگومانهای اجباری و اختیاری است. در آرگومان اختیاری این فرمان برخی از امکانات فارسی تک از قبیل امکانات اضافی کشیدن جدول، دو ستونی نوشتن مطالب و ... فراخوانی می شود. آرگومان اجباری این فرمان مشخص می کند که این پرونده با چه سبکی حروفچینی شود. این آرگومان می تواند "article" برای حروفچینی به صورت مقاله، "report" برای حروفچینی به صورت گزارش، "book" برای سبک کتابی و "letter" برای سبک نامه است. البته این امکان وجود دارد که کاربر سبکی را ایجاد و از آن استفاده کند که در اینجا به آن نمی پردازیم. سبک مقاله معمولاً برای متن های کوتاه و ساده به کار می رود و سبک گزارش برای متن های بزرگ استفاده می شود. برخی از آرگومانهای اختیاری این تابع عبارتند از:

farsi : مشخص می کند که متن شما شامل فارسی است.

11pt : اندازه را مشخی می کند که با یازده پونت معروف است. این اندازه از متن، از اندازه ده پونت عادی، ده درصد بزرگتر است.

12pt : اندازه دوازده پونت را مشخص می کند که بسیت درصد از ده پونت بزرگتر است.

اگر بخواهید چندین آرگومان را مشخص کنید، باید از علامت ویرگول ( , ) استفاده کنید. مثلاً در زیر پرونده از نوع کتاب و فارسی و اندازه دوازده پونت مشخص می شود: ( علامت ویرگول  انگلیسی است.)

{book}[farsi,12pt]documentstyle\

هر متن با دستور \begin{document}  آغاز و با دستور \end{document} پایان می یابد. هر پرونده باید دارای سه فرمانی که آنها را ذکر کردیم باشد. متن زیر را در محیط فارسی تک تایپ کنید و سپس پرونده را اجرا کنید (Ctrl+F9)و سپس خروجی را مشاهده کنید.(Ctrl+F8) [توجه: در خط بالایی به علت مشکل داشتن با نوشتن انگلیسی در فارسی در محصولات ماکروسافت دستور آغازین و پایانی متن درست نمایش داده نمی شود. (اگر آنها را copy و paste کنید، می بینید که در تایپ مشکلی ندارد و فقط در نمایش مشکل دارد.) در زیر این فرامین درست نمایش داده می شوند.]

---------------------------------------------------------------------------

{article}[farsi]documentstyle\

{document}begin\

این اولین متنی است که من در فارسی تک می نویسم.

{document}end\

---------------------------------------------------------------------------

فارسی تک از هر دستور یا چیزی که بعد از دستور پایان متن نوشته شود را نادیده می گیرد.

راهنمای فارسی تک تعریف پیچیده ای برای حالت خط و نمایشگر به کار برده است که برای مبتدیان کمی سنگین است. در ابتدا کمی توضیح در این مورد می دهیم و سپس خود تعاریف را برای شما می نویسیم.

اولین باری که فارسی تک را باز می کنید، رنگ زمینه آن آبی رنگ است. وقتی شروع به تایپ می کنید، هر حرف جدید در سمت چپ حرف قبلی قرار می گیرد. در واقع ما از چپ به راست می نویسیم.  این حالت را برای خطی که در آن تایپ می کنیم حالت فارسی گویند. مانند MS-Word که ما متنی فارسی را در آن تایپ می کنیم. حال اگر برخی از مثالهای ارائه شده توسط برخی سایتها را مشاهد کنید، می بینید که رنگ زمینه برخی از خطوط مشکی رنگ است و در ابتدای سمت چپ خط یک علامت "<" قرار دارد. این حالت برای خط را حالت انگلیسی گویند. اگر در این فسمت تایپ کنید می بینید که هر حرف (فقط حروف انگلیسی) در سمت راست حرف قبل از خود قرا می گیرد یعنی ما از سمت چپ به سمت رایت می نویسیم. همین امر را در MS-Word مشاهده می کنید. وقتی نشانگر در حالت  فارسی است با فشردن کلیدهای صفحه کلید حرف ظاهر شده یک حرف فارسی است و رنگ زمینه حرف یا کلمه تایپ شده آبی است. وقتی نشانگر در حالت انگلیسی است با فشرن دکمه های صفحه کلید حروف انگلیسی ظاهر می شوند و رنگ  زمینه آن حرف یا حروف تایپ شده مشکی است. اکنون تعاریف راهنمای فارسی تک را می آوریم:

« یک خط در حالت فارسی گفته می شود اگر در پنجره از راست به چپ گسترش یابد و برعکس، یک خط در حالت انگلیسی گفته می شود اگر از طرف چپ به راست گسترش یابد. در این حالت خط همیشه با یک علامت "<" شروع می شود. توجه داشته باشید که این علامت برای استفاده فارسی تِک است و به عنوان نویسه در متن شما تلقی نمی شود.»

« نشانگر در حالت فارسی گفته می شود اگر با فشار دادن کلیدها متن فارسی تولید شود و برعکس، در حالت انگلیسی گفته می شود اگر متن تولید شده با فشار دادن کلیدها انگلیسی باشد.»

برای تبدیل حالت نشانگر به انگلیسی از Ctrl+e ، برای تبدیل حالت نشانگر به فارسی از Ctrl+f ، از Ctrl+g برای تبدیل حالت نشلنگر از فارسی به انگلیسی و بلعکس استفاده می شود. برای تبدیل یک خط خالی به حالت انگلیسی یک "<" تایپ کنید. برای تبدیل حالت یک خط از فارسی به انگلیسی نشانگر را به انتهای خط ببرید و حالت نشانگر را به انگلیسی تغییر دهید و یک "<" تایپ کنید. از Ctrl+j برای تبدیل یک خط انگلیسی به فارسی استفاده کنید. از کلیدهای Delete و Backspace برای پاک کردن متن استفاده کنید. Ctrl+y یک خط را حذف می کند.

اگر شما MikTeX را از آدرسی که من معرفی کردم دانلود کرده باشید، برخی از امکانات را نخواهد داشت. اگر شما از محصول فارسی تک عرضه شده توسط دانشگاه صنعتی شریف استفاده کنید ، MikTeX همه امکانات خود را خواهد داشت. به همراه محصول ارائه شده توسط این دانشگاه، محصول دیگری در همان CD با نام GSView عرضه می گردد که برای چاپ و تبدیل به فرمت PDF فایلهای فارسی تک الزامی است. البته این نرم افزار را می توانید از اینترنت دانلود کنید. یکی دیگر از ابزارهای اضافی MetaPost است که برای ترسیم اشکال برای فارسی تک مناسب است. ( به آموزش MetaPost در آینده خواهیم پرداخت)

برای کار با فارسی تک باید ابتدا آنرا نصب کنید. اگر فایهای فارسی تک را ندارید باید آنها را دانلود کنید. ابتدا به آدرس زیر مراجعه کنید و سه فایل Mini MikTeX و FarsiTex for Windows و FarsiTex Windows Editor را دانلود کنید.

http://sourceforge.net/project/showfiles.php?group_id=7710

وقتی همه فایلها را دانلود کردید، فایل MikTeX-Small را از حالت فشردگی خارج کنید و سپس فایل setupwiz.exe را اجرا کرده و به دایرکتوری پیش فرض خودش نصب کنید. سپس فایل FarsiTeX for Windows را به همان دایرکتوری که MikTeX را نصب کرده اید، Unzip کنید. سپس فایل FarsiTeX Windows Editor را به همان دایرکتوری خودش نصب کنید. سپس در فایلهای FarsiTeX for Windows به دنبال فایل FarsiTeX.fon بگردید و آنرا در صورت نصب نبودن در ویندوز، نصب کنید. از منوی Start گزینه Run را انتخاب کرده و mo را در فیلد Open از پنجره Run بنویسید و کلید Enter را فشار دهید. پنجره MikTex Option باز می شود. تب TeX Formats را انتخاب کنید. بر روی دکمه New کلیک کنید تا پنجره Format Definition باز شود. در این پنجره اطلاعات زیر را وارد کنید:

سپس بر روی OK کلیک کنید و دوباره OK را کلیک کنید. از منوی Start گزینه Run را کلیک کرده و در پنجره باز شده در فیلد Open عبارت cmd را تایپ و بر روی OK کلیک کنید. در پنجره باز شده عبارات زیر را وارد کنید:

initexmf -p"C:\Program Files\MiKTeX\farsitex\config\miktex.ini "

initexmf -u

اگر با پیغامی مواجه نشدید، فارسی تک به درستی نصب شده است.

هرکس مطلب جدیدی در مورد فارسی تک یاد گرفت برای من ایمیل بزند تا آنرا به اسم خودش در وبلاگ به نمایش بگذارم.

 توجه: استفاده از مطالب این وبلاگ با و بدون اجازه نویسنده وبلاگ آزاد است. ( برای گسترش فارسی تک در ایران)